Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis vegna snjóflóðs í Súðavík 16. janúar 1995
Rannsóknarnefnd Alþingis vegna snjóflóðs í Súðavík 16. janúar 1995, sem starfaði á grundvelli ályktunar Alþingis 30. apríl 2024, afhenti forseta Alþingis skýrslu um rannsóknina kl. 13.00 í dag, mánudaginn 15. desember 2025.
Sama dag kl. 15.00 var á heimasíðu nefndarinnar opnað fyrir aðgang að skýrslunni og gögnum sem fylgja henni í viðaukum. Vefútgáfa skýrslunnar er aðalútgáfa hennar og eru viðaukar með henni einungis birtir á heimasíðu nefndarinnar. Einnig er vísað til þeirra með tenglum þar sem við á umfjöllun í skýrslunni.
Samhliða birtingu skýrslunnar stóð nefndin fyrir kynningu á á skýrslunni fyrir fulltrúum fjölmiðla. Fundurinn fór fram í ráðstefnusalnum Kvos í húsnæði Alþingis, Smiðju, við Tjarnargötu. Á fundinum gerði nefndin grein fyrir rannsókninni, þar á meðal afmörkun hennar og helstu viðfangsefnum, málsmeðferð og fleiri atriðum sem koma fram í 1. kafla skýrslunnar. Því næst kynntu nefndarmenn og starfsmaður nefndarinnar, Sonja Hjördís Berndsen, helsta efni skýrslunnar.
Skýrslan er í tveimur bindum og samtals 443 blaðsíður að lengd. Í bindi 1 eru kaflar 1-4 en í bindi 2 eru kaflar 5-8. Uppbygging og nánara efni einstakra kafla endurspeglast frekar í efnisyfirlitum hvors bindis. Viðaukar með skýrslunni eru 42 talsins. Í þeim eru birt gögn sem af ýmsum ástæðum taldist rétt eða æskilegt að birta með skýrslunni. Þar má nefna kort og uppdrætti. Einnig eru meðal þeirra gögn sem þóttu hafa umtalsverða þýðingu vegna viðfangsefna skýrslunnar, yfirleitt þá líka af nokkru umfangi. Þau má þannig skoða í heild sinni og í óskertu innbyrðis samhengi.
Um uppbyggingu skýrslunnar og lestur hennar er til hægðarauka rétt að gefa einnig eftirfarandi upplýsingar.
Kaflar 4, 5 og 6 geyma meginefni skýrslunnar og endurspegla í sömu röð liði nr. 1, 2 og 3 í ályktun Alþingis 30. apríl 2024. Sú þingsályktun, og greinargerð með henni, er aðgengileg gegnum þennan tengil: www.althingi.is/altext/154/s/1608.html.
Kafli 4 í skýrslunni fjallar þannig um efni undir lið 1 í þingsályktuninni, þ.e. hvernig staðið var að ákvörðunum um snjóflóðavarnir, hvernig skipulagi byggðar var háttað með tilliti til snjóflóðahættu, gerð hættumats og hvernig staðið var að upplýsingagjöf um snjóflóðahættu til íbúa Súðavíkur. Einnig er þar vikið að atriðum sem tengjast þessu og nauðsynlegt mátti telja að fjalla einnig um.
Kafli 5 fjallar um efni undir lið 2 í þingsályktuninni, þ.e. fyrirkomulagi og framkvæmd almannavarnaaðgerða í aðdraganda snjóflóðsins, í kjölfar þess og þar til hættuástandi var aflétt.
Kafli 6 fjallar svo um efni undir síðasta lið þingsályktunarinnar, lið 3, þ.e. eftirfylgni stjórnvalda í kjölfar snjóflóðsins og tengd atriði.
Á eftir hverjum og einum þessara kafla í skýrslunni, þ.e. köflum 4, 5 og 6, eru samantektir rannsóknarnefndar á helsta efni þeirra. Einnig eru slíkar samantektir í lok kafla 2 og 3 í skýrslunni. Sá fyrrnefndi fjallar um löggjöf sem tengist rannsóknarefnum. Í þeim síðarnefnda er annars vegar gerð grein fyrir helstu hugtökum varðandi snjóflóð og eðli og einkenni þeirra og hins vegar fjallað um söguleg atriði lengra aftur í tímann varðandi rannsóknir á snjóflóðum og viðbúnað vegna snjóflóðahættu á Íslandi. Að auki er í kafla 7 frekari samantekt rannsóknarnefndar á ýmsum atriðum sem segja má að varði annars vegar meginefni rannsóknarinnar og skýrslunnar eða féllu hins vegar ekki sérstaklega undir einn kafla hennar umfram annan.
Þessar samantektir á efni skýrslunnar, þ.e. í lok kafla 2, 3, 4, 5 og 6 og í kafla 7, eru samtals liðlega 80 blaðsíður að lengd. Í þeim má segja að komi fram styttri og samandregnari útgáfa á meginefnum skýrslunnar.
Í umfjöllun í fyrrnefndum köflum skýrslunnar er hins vegar lengri og ítarlegri umfjöllun um efni rannsóknarinnar. Þar á meðal eru tilvitnanir eða vísanir til gagna og eftir atvikum umfjöllun um tengd atriði vegna sjónarmiða um samhengi eða bakgrunn atvika.
Skýrsluna má samkvæmt ofangreindu kynna sér hvort heldur í styttri eða lengri útgáfu, eða þá hvort tveggja. Þessi háttur var hafður á í framsetningu skýrslunnar í ljósi viðfangsefna hennar og eðlis og einkenna þeirra. Þau má meðal annars telja margbrotin og á köflum flókin en einnig viðkvæm og vandmeðfarin. Loks einkennir þau óhjákvæmilega af ýmsum ástæðum að þau er sum hver ekki að öllu leyti ljós og ótvíræð, jafnvel að lokinni rannsókn nefndarinnar. Þar sem finna mátti ýmsa galla á því ef skýrslan yrði einskorðuð við annað hvort „stuttu“ eða „löngu“ útgáfuna taldi nefndin réttast að styðjast við hvort tveggja og vonast þannig til að þær myndu vega hvor aðra upp og styrkja heildarmynd skýrslunnar.
Með öðrum orðum má segja að með þessu sé reynt að koma til skila með skýrslunni hvoru tveggja í senn „trjánum og skóginum“, svo vísað sé til þekkts orðatiltækis. Með samantektunum má þannig vonandi öðlast fullnægjandi heildarmynd og „sjá skóginn“ en í lengri umfjöllun eru þau efnisatriði sem saman þykja mynda slíka heildarmynd, eða einstök „tré í skóginum“. Af þessu leiðir einnig að lesendum skýrslunnar ætti að vera unnt að móta eða mynda sér eigin afstöðu til efnis skýrslunnar og hvernig réttast sé að að virða það, þar á meðal óháð sýn og framsetningu rannsóknarnefndarinnar í þessum samantektum.
Af sömu ástæðum og ofan greinir er hér um nánari efnisatriði skýrslunnar vísað til skýrslunnar sjálfrar og samantekta sem fylgja henni.
Skýrslan og viðaukarnir eru aðgengileg gegnum tenglana hér fyrir neðan:
Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis vegna snjóflóðs 16.janúar 1995 (bindi 1) .
Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis vegna snjóflóðs 16.janúar 1995 (bindi 2) .